2

Αιγαίο: Θανάσιμη ομπρέλα αεράμυνας

Αντιαεροπορική Άμυνα: Συστήματα μεγάλου και μέσου βεληνεκούς

2

Αντιαεροπορική Άμυνα: Συστήματα μεγάλου και μέσου βεληνεκούς

Στον τομέα των αντιαεροπορικών συστημάτων κατευθυνόμενων βλημάτων μεγάλου βεληνεκούς η Ελλάδα διαθέτει δύο συστήματα: Το αμερικανικό Patriot και το ρωσικό S-300 PMU-1.

Οι 36 εκτοξευτές Patriot της αμερικανικής Raytheon, που διαθέτει η Ελλάδα, συγκροτούν έξι πυροβολαρχίες με έξι τετραπλούς εκτοξευτές έκαστη πυροβολαρχία. Η σύμβαση, ύψους $ 887.000.000, για την προμήθεια τεσσάρων πυροβολαρχιών υπογράφηκε το Φεβρουάριο του 1999. Ακολούθησε, το Νοέμβριο του 1999, η ενεργοποίηση του δικαιώματος προαίρεσης, ύψους $ 222.000.000, για την προμήθεια άλλων δύο πυροβολαρχιών. Οι παραδόσεις ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2002 και ολοκληρώθηκαν το 2004. Μέχρι την έλευση τους, η Ελλάδα παρέλαβε από τις ΗΠΑ με τη μορφή μίσθωσης, τον Οκτώβριο του 1999, τρείς πυροβολαρχίες με τέσσερις τετραπλούς εκτοξευτές έκαστη πυροβολαρχία, οι οποίες επεστράφησαν στις ΗΠΑ το Σεπτέμβριο του 2002 (το συνολικό κόστος της μίσθωσης ανήλθε στα $ 30.000.000). Η σύμβαση προέβλεπε και την προμήθεια 200 βλημάτων τύπου MIM-104D PAC-2 GEM (Patriot Advanced Capability-2 Guided Enhanced Missile) μέγιστου βεληνεκούς 160 χιλιομέτρων, τα οποία άρχισαν να παραλαμβάνονται από τον Ιούνιο του 2002, ενώ η σύμβαση της μίσθωση των τριών πυροβολαρχιών προέβλεπε και τη μίσθωση 96 βλημάτων τύπου MIM-104A μέγιστου βεληνεκούς 70 χιλιομέτρων. Τα βλήματα αυτά παρελήφθησαν την περίοδο 1999-2000 και παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα δωρεάν, μαζί με άλλα 29 βλήματα του ίδιο τύπου, από τις ΗΠΑ το 2002.

  

Οι οκτώ εκτοξευτές S-300 PMU-1 της ρωσικής Almaz-Antey (δύο πυροβολαρχίες με τέσσερις τετραπλούς εκτοξευτές έκαστη πυροβολαρχία, αν και σύμφωνα με ορισμένες πηγές οι εκτοξευτές είναι 12). Η σχετική σύμβαση, ύψους $ 437.000.000, υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 1997 μεταξύ της Κύπρου και της Ρωσίας. Ωστόσο κατόπιν ισχυρών διεθνών αντιδράσεων και πιέσεων αποφασίστηκε τελικά τα συστήματα, μαζί με 175 βλήματα τύπου 5V55R μέγιστου βεληνεκούς 90 χιλιομέτρων, να μεταφερθούν και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, κάτι που έγινε το Φεβρουάριο του 1999. Ως αντάλλαγμα η Κύπρος παρέλαβε από την Ελλάδα έξι αντιαεροπορικά συστήματα κατευθυνόμενων βλημάτων μικρού βεληνεκούς τύπου Tor-M1 και 12 αυτοκινούμενα πυροβόλα τύπου Zuzana διαμετρήματος 155mm στη βελτιωμένη έκδοση Μ-2000G. Η κυριότητα των S-300 PMU-1 μεταβιβάστηκε από την Κύπρο στην Ελλάδα, κατόπιν σχετικής σύμβασης, η οποία υπογράφηκε το Δεκέμβριο του 2007. Με την ίδια σύμβαση η Ελλάδα παραχώρησε στην Κύπρο την κυριότητα των έξι Tor-M1 και των 12 Zuzana.

Στον τομέα των αντιαεροπορικών συστημάτων κατευθυνόμενων βλημάτων μεγάλου βεληνεκούς η Τουρκία παρουσιάζει επιχειρησιακό κενό, καθώς δεν διαθέτει κάποιο σύστημα. Επίσημα η Τουρκία διατηρεί σε υπηρεσία 60 εκτοξευτές της οικογένειας Nike (12 της έκδοσης MIM-3 Nike-Ajax και 48 της έκδοσης MIM-14 Nike-Hercules), αλλά το πιθανότερο είναι ότι τα μεν MIM-14 Nike-Hercules αποσύρθηκαν από την υπηρεσία με την έλευση των συστημάτων Hawk XXI, τα δε MIM-3 Nike-Hercules είχαν αποσυρθεί από την υπηρεσία νωρίτερα. Για την ιστορία, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι οι 60 εκτοξευτές MIM-3/-14 Nike-Ajax/Hercules συγκροτούσαν δέκα πυροβολαρχίες με έξι εκτοξευτές έκαστη πυροβολαρχία. Οι πρώτοι 12 εκτοξευτές, μαζί με 75 βλήματα MIM-3 Nike-Ajax μέγιστου βεληνεκούς 48 χιλιομέτρων, παραχωρήθηκαν από τις ΗΠΑ το 1954 και παρελήφθησαν το 1955, ενώ 48 εκτοξευτές, μαζί με 520 βλήματα MIM-14 Nike-Hercules μέγιστου βεληνεκούς 140 χιλιομέτρων, παραχωρήθηκαν από τις ΗΠΑ το 1958 και παρελήφθησαν την περίοδο 1959-1964.

Σύμφωνα με τις τελευταίες επίσημες πληροφορίες η Τουρκία βρίσκεται στο τελικό στάδιο διαπραγμάτευσης για την προμήθεια των προηγμένων ρωσικών αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών συστημάτων κατευθυνόμενων βλημάτων μεγάλου βεληνεκούς S-400 Triumph (SA-21 Growler κατά την ορολογία του ΝΑΤΟ) μέγιστου βεληνεκούς 400 χιλιομέτρων. Οι δηλώσεις Ρώσων αξιωματούχων ότι «το συμβόλαιο έχει συμφωνηθεί, τα πάντα είναι ξεκάθαρα, το θέμα του χρηματοδοτικού δανείου δεν έχει επιλυθεί ακόμα» αποδεικνύουν ότι το πρόγραμμα βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης. Είχε προηγηθεί, το φθινόπωρο του 2013 η απόφαση προμήθειας του κινεζικού συστήματος HQ-9 (FD-2000), έκδοχο του ρωσικού S-300. Το πρόγραμμα τελικά ακυρώθηκε κατόπιν των σφοδρών αντιδράσεων από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, κύκλοι του οποίου διαμήνυσαν-ξεκαθάρισαν στην Τουρκία ότι «το ΝΑΤΟ θα ήταν εξαιρετικά απρόθυμο να συνεργαστεί για την ενσωμάτωση ενός συστήματος που έχει δημιουργηθεί με  κινεζική τεχνολογία με οποιοδήποτε σύστημα της αλυσίδας του  ΝΑΤΟ». Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και οι δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων: «Εκφράσαμε τις σοβαρές μας ανησυχίες για τις συνομιλίες της τουρκικής κυβέρνησης για μια σύμβαση με μια εταιρεία, στην οποία έχουν επιβληθεί αμερικανικές κυρώσεις, για ένα αντιπυραυλικό αμυντικό σύστημα, το οποίο δεν θα είναι διαλειτουργικό με τα συστήματα του ΝΑΤΟ ή με τις συλλογικές δυνατότητες αμυντικών επιχειρήσεων». Τελικά, τον Ιανουάριο του 2015 η Τουρκία ανακοίνωσε την «μετακύλυση» του προγράμματος, δηλαδή την ακύρωση του στην πράξη.

Στον τομέα των αντιαεροπορικών συστημάτων κατευθυνόμενων βλημάτων μέσου βεληνεκούς Ελλάδα και Τουρκία διαθέτουν το σύστημα Hawk. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα διαθέτει 42 εκτοξευτές Hawk Phase III, οι οποίοι είναι οργανωμένοι σε δύο Μοίρες (180η και 181η) με επτά Πυροβολαρχίες και έξι τριπλούς εκτοξευτές έκαστη Πυροβολαρχία. Η σύμβαση για την αγορά έξι πυροβολαρχιών υπογράφηκε το 1961, ενώ τα συστήματα παρελήφθησαν το 1965, μαζί με 500 βλήματα MIM-23A μέγιστου βεληνεκούς 24 χιλιομέτρων, τα οποία παρελήφθησαν την περίοδο 1962-1964 (η εκπαίδευση του ελληνικού προσωπικού πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 1964). Η έβδομη πυροβολαρχία αποκτήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 (πιθανότατα το 1973 με τις παραδόσεις να ολοκληρώνονται το 1974). Το 1971 η Ελλάδα παρέλαβε από τις ΗΠΑ οκτώ βλήματα, εκ των οποίων τέσσερα MIM-23A (αγοράστηκαν το 1969 έναντι $ 160.000) και τέσσερα MIM-23B μέγιστου βεληνεκούς 40 χιλιομέτρων (αγοράστηκαν το 1970). Το 1974 αποφασίστηκε η αγορά 96 βλημάτων MIM-23B, τα οποία παρελήφθησαν το 1977. Παράλληλα, αποφασίστηκε και η αναβάθμιση των 504 βλημάτων MIM-23A στο επίπεδο MIM-23B με τις εργασίες αναβάθμισης να πραγματοποιούνται την περίοδο 1974-1977. Ακολούθησε, το 1976, η απόφαση αναβάθμισης των επτά πυροβολαρχιών στο επίπεδο Improved Hawk Phase II, πρόγραμμα το οποίο ολοκληρώθηκε το 1981. Τον Μάρτιο του 1999 υπογράφηκε σύμβαση, ύψους $ 152.833.370, για την αναβάθμιση των επτά πυροβολαρχιών στο επίπεδο Hawk Phase ΙΙΙ. Σύμφωνα με το αρχικό χρονοδιάγραμμα το πρόγραμμα θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί τον Ιούλιο του 2003, αλλά το Δεκέμβριο του 2000 προέκυψε η ανάγκη υπογραφής νέας συμπληρωματικής σύμβασης για την ανακατασκευή των υλικών που συνοδεύουν το Hawk (οι εργασίες αυτές δεν είχαν προβλεφθεί στη σύμβαση του 1999). Τελικά η συμπληρωματική σύμβαση, ύψους $ 22.100.000, υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2002. Έτσι το χρονοδιάγραμμα περάτωσης του προγράμματος μετατέθηκε για το Δεκέμβριο του 2004. Ωστόσο, το Σεπτέμβριο του 2003, το χρονοδιάγραμμα περάτωσης του προγράμματος τροποποιήθηκε εκ νέου και μετατέθηκε για τον Απρίλιο του 2005. Ακολούθησε, τον Απρίλιο του 2004, αίτημα από τις δύο αναδόχους εταιρίες (της αμερικανικής Raytheon και της νορβηγικής Kongsberg) για νέα επιμήκυνση του χρονοδιαγράμματος περάτωσης, τη φορά αυτή για το Δεκέμβριο του 2005. Κατόπιν των συνεχών τροποποιήσεων του χρονοδιαγράμματος περάτωσης του προγράμματος, η Ελλάδα ζήτησε, και πέτυχε, τη συνολική επαναδιαπραγμάτευση της αρχικής σύμβαση. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το Νοέμβριο του 2004 και ολοκληρώθηκαν το Φεβρουάριο του 2005 οπότε και συμφωνήθηκε η ολοκλήρωση του προγράμματος εντός του 2006. Η πρώτη πυροβολαρχία ολοκλήρωσε την αναβάθμιση της το Σεπτέμβριο του 2003, οι πυροβολαρχίες 2-6 ολοκλήρωσαν την αναβάθμισης τους την περίοδο 2004-2005, ενώ η τελευταία πυροβολαρχία παραδόθηκε αναβαθμισμένη τον Ιούλιο του 2006.

Η Τουρκία διαθέτει 48 εκτοξευτές Hawk XXI, οι οποίοι συγκροτούν οκτώ πυροβολαρχίες με έξι τριπλούς εκτοξευτές έκαστη πυροβολαρχία. Αγοράστηκαν από τις ΗΠΑ στο επίπεδο Improved Hawk, μαζί με οκτώ ραντάρ AN/MPQ-64 Sentinel μέγιστης εμβέλειας 40 χιλιομέτρων. Τα ραντάρ αγοράστηκαν ξεχωριστά και ενσωματώθηκαν στο σύστημα κατά τη διάρκεια του προγράμματος εκσυγχρονισμού που προηγήθηκε πριν παραδοθούν στην Τουρκία. Συγκεκριμένα, το 2002 υπογράφηκε συμβόλαιο, ύψους $ 100.000.000, για την αναβάθμιση των Improved Hawk στο επίπεδο Hawk XXI. Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε το 2005 οπότε και παρελήφθησαν από την Τουρκία. Το 2005 η Τουρκία παρέλαβε και 175 βλήματα της έκδοσης MIM-23B μέγιστου βεληνεκούς 40 χιλιομέτρων και διάρκεια ζωής έως το 2020.

Τελευταία ενημέρωση ΙΑΝ. 01, 1970